1652
Miasto z drewna
Widok Meriana zza Odry. Za murami większość budynków wciąż była drewniana.S25S53
Am Markt 115, około 1910 roku. Fabryka rękawiczek i dentysta. Szyldy zgadzają się z książką adresową z 1913 roku.
Stary Kostrzyn · Altstadt Küstrin
Miasta już nie ma. Jego ulice wciąż tam są.
Stary Kostrzyn (Küstrin) leżał na piaszczystej wyspie, w miejscu, gdzie Warta wpada do Odry.S25 Walki w 1945 roku zniszczyły 95% miasta,S25 a Starego Miasta nigdy nie odbudowano.S38 To rekonstrukcja 3D miasta-twierdzy takiego, jakie było w 1913 roku, zbudowana z danych o terenie, dawnych planów, fotografii i książki adresowej miasta. Każde przypuszczenie jest w niej oznaczone jako przypuszczenie.
Miejsce
Twierdza między dwiema rzekami.
Margrabia Jan z Brandenburgii-Kostrzyna uczynił z miasta swoją siedzibę i stolicę Marchii Nowej (Neumark) w latach 1535–1571.S37 W latach 1535–37 wzniósł Schloss (zamek), a w 1537 roku zaczął budować fortyfikacje według włoskiego wzoru.S25S35 W 1688 roku stało już sześć bastionów: Król (König), Königin, Kronprinz, Kronprinzessin, Filip (Philipp) i Brandenburgia (Brandenburg).S25S35
Odra płynęła wzdłuż muru południowo-zachodniego. Tama przy bastionie Filip utrzymywała wodę w fosie, a dalej leżały mokradła u ujścia Warty.S25
6 listopada 1730 roku następca tronu Fryderyk, więzień zamku, musiał patrzeć na egzekucję swojego przyjaciela Hansa Hermanna von Katte.S35
Przed 1913 rokiem
Spalone, odbudowane, obsadzone garnizonem.
1758
Zostały trzy budynki
W sierpniu 1758 roku rosyjskie działa zniszczyły całe Stare Miasto oprócz trzech budynków. Twierdza się utrzymała. Fryderyk kazał ją odbudować z kamienia i cegły na koszt królewski, a ten wygląd przetrwał do 1945 roku.S25S35S54
1893
Miasto kolei, wciąż twierdza
W 1806 roku twierdza poddała się Napoleonowi bez walki. Podczas oblężenia w latach 1813–14 liczba mieszkańców spadła z 5 516 do 760. Od 1875 roku miasto rosło jako węzeł kolejowy, a ten arkusz nazywa już dawne bramy „dawnymi”.S25S19
Przyjęty rok
Dlaczego 1913.
Dwa dokumenty z tego samego roku pozwalają nam pracować dom po domu: plan miasta z numerami domów i książka adresowa.S01S23
Twierdza była w ostatniej pełnej fazie. Stało wszystkie sześć bastionów. Mur nad Odrą między bastionami Król i Brandenburgia został właśnie rozebrany pod plac ćwiczeń.S42S25 Brama Berlińska (Berliner Tor) i Brama Sarbinowska (Zorndorfer Tor) miały wygląd z lat 1877/78, a Kietzer Pforte, czyli furta, została poszerzona dla wozów.S35S25
Rząd domów, który potrafimy nazwać
Otto Stiehl sfotografował ten rząd domów między 1908 a 1912 rokiem. W jego albumie jest tylko podpis „Küstrin”. Szyldy mówią więcej: fabryka rękawiczek, pracownia dentystyczna, towary kolonialne, piekarnia. Wszystkie występują w książce z 1913 roku pod adresem Am Markt 115–119, przy rynku.S52S23
Dla większości miasta mamy działkę i numer. Tutaj mamy fasadę, szyldy sklepów i dziecko na ulicy.
6
bastionów stojących w 1913 roku
246
pozycji domów na Starym Mieście z książki adresowej
170
z nich naniesionych dotąd na mapę
1 m
siatka terenu z lotniczego skaningu laserowego (LiDAR)S13
Co tam stało
Sześć widoków, które przeżyły miasto.
1897–98
Schlosshof (dziedziniec zamku)
Cztery skrzydła wokół dziedzińca. Zamek wypalił się w 1758 roku, a od 1814 roku służył jako koszary.S25S51
1897–98
Portal 3. Kompagnie (3. kompanii)
Renesansowy portal z tablicą kompanii nad nim i załogą w drzwiach. Rezydencja stała się koszarami.S51
1897–98
Zeughaus (arsenał)
Brama arsenału z herbami margrabiego Jana i Katarzyny Brunszwickiej. Rysunek z 1853 roku pokazuje ten sam portal.S20S21
1908–12
Ulica, której jeszcze nie umiemy umiejscowić
Dwoje dzieci na stopniu i trójkołowiec. Stiehl napisał „Küstrin” i nic więcej. Bez szyldu, bez numeru.S52
1908–12
Bäckerei (piekarnia)
Rzeźbione wejście i jedno słowo na ścianie. Kobieta w drzwiach, dzieci na rogu. Jeszcze nie dopasowane do adresu.S52
1853
Ten sam portal, zmierzony
Rysunek piórem autorstwa Karla Friedricha Pruss von Zglinicki. Fotografia oddaje wygląd, rysunek proporcje.S21
1945
Znów twierdza, po raz ostatni.
21 499
osób, 1939
634
osoby, luty 1946
Zanim nadszedł koniec, w mieście dochodziło do zbrodni własnego reżimu. Synagoga spłonęła 9 listopada 1938 roku. Stalag III-C w Alt Drewitz przetrzymywał około 70 000 jeńców wojennych, z których ponad 12 000 nie przeżyło. Od 1943 roku działał tu podobóz Sachsenhausen.S25
Hitler ogłosił miasto twierdzą w styczniu 1945 roku.S25S35 Cywile zostali ewakuowani 20–21 lutego. Armia Czerwona zajęła miasto w marcu: źródła podają 11 lub 12 marca, z walkami do końca miesiąca.S25S35S37 Zniszczone zostało około 95% miasta.S25
23 czerwca 1945 roku wysiedlono pozostałych Niemców, około 1 500 osób. Pierwszymi nowymi osadnikami byli w większości polscy kolejarze. Materiał budowlany odzyskany z ruin trafił w dużej części na odbudowę Warszawy. Nowy Kostrzyn rozrósł się na dawnym Nowym Mieście (Neustadt), a Stare Miasto pozostało puste.S25S38
Dziś
Pole z planem ulic.
Stare Miasto jest zarośnięte, z niskimi ruinami. Skoszone ścieżki biegną wzdłuż dawnych ulic i placów.S38 Zachowały się piwnice zamku oraz zarysy i fundamenty kościoła Mariackiego i ratusza.S25
Teren dziś
Mury z 1913 roku
W środku rekonstrukcji
Wejdź. Jest niedokończona, i tego nie ukrywa.
Widok 3D
Twierdza na prawdziwym terenie, w rzeczywistej skali. Można przełączać się między dzisiejszym gruntem a rokiem 1913. Zwykłych domów na razie nie pokazujemy.
AWidoczne na mapie lub fotografii z lat 1900–1914.
BZ innego okresu albo z relacji pisanej.
CWnioskowane. Każde przypuszczenie to C.
Na ile można temu ufać
Każdy element ma źródło i ocenę wiarygodności. Zwykłe domy mają działkę, ale nie znamy ich obrysu, więc ich bryły byłyby typologią, a nie dowodem.
Stary Kostrzyn Twojej rodziny
Masz zdjęcie, plan, adres?
Zwykłe domy to luka w naszej wiedzy. Zdjęcie z szyldem sklepu albo numerem domu może przesunąć budynek z C do A.